Program ochrony powietrza realizowany jest osiem razy wolniej niż zakładano! Wystąpienie Zarządu P K E 80
Polski Klub Ekologiczny80 Zarząd Krajowy 30-007 Kraków Al.Slowackiego 30
adres do korespondencji:30-960 Kraków 1.skr.poczt.151
Kraków 25.03.2026 l.dz.18/03/26
Pani
Paulina Hennig-Kloska
Minister Klimatu i Środowiska
Dotyczy: realizacji programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych w województwie małopolskim
Zarząd Krajowy Polskiego Klubu Ekologicznego80 , działającego na rzecz ochrony środowiska oraz zdrowia publicznego, zwraca się do Pani Minister w sprawach, które od zarania utworzenia (23.09.1980) są kluczowe dla naszego ruchu; to jest ochrony powietrza.
Z dużym niepokojem obserwujemy negatywne efekty psutego w ostatnich latach, przez Sejmik Województwa Małopolskiego, prawa lokalnego określającego zasady ochrony powietrza w naszym województwie. W sposób świadomy Zarząd Województwa uchwałami:
- z dnia 28 września 2020 r. w sprawie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego doprowadził do usunięcia harmonogramów redukcji emisji dla poszczególnych gmin,
- z dnia 20 listopada 2023 doprowadził do usunięcia z zadań gmin zapisu o obowiązku zmniejszenia udziału pozaklasowych urządzeń grzewczych do 15%, zgodnego z uchwałą antysmogową sejmiku województwa małopolskiego.
W efekcie tych działań z programu ochrony powietrza usunięto najistotniejsze wskaźniki specyficzne dla planowanych działań naprawczych, o których mowa w Art. 91. 7a. ustawy prawo ochrony środowiska. W praktyce wyklucza to poprawne monitorowanie podmiotów i organów wskazanych w programach ochrony powietrza, realizowanych na szczeblu gminnym i powiatowym, do czego zobowiązany jest na podstawie Art.91.9f. ustawy prawo ochrony środowiska zarząd województwa.
Doprowadzono do sytuacji, w której gminy mimo iż posiadają podstawy prawne do wyegzekwowania zakazu użytkowania najbardziej emisyjnych (pozaklasowych) urządzeń grzewczych, dzięki wspomnianym manipulacjom w prawie lokalnym, czynią to tylko w ramach dobrej woli.
Dzięki zapisom jakie zawierały programy ochrony powietrza przed rokiem 2020 oraz ścisłej współpracy Departamentu Środowiska Urzędu Marszałkowskiego, Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska z większością małopolskich samorządów proces naprawczy nabierał tempa zyskując poparcie dużej części społeczeństwa. Duże znaczenie miały skuteczne działania takich miast jak: Kraków, Tarnów, Gorlice, Muszyna, Niepołomice, Zakopane czy Skawina. Gorzej sytuacja przedstawiała się w wielu małych gminach, zwłaszcza tych objętych skutecznym systemem kontroli po 2019r. Dla części wójtów i burmistrzów nawet niskie kary stanowiły problem ambicjonalny, co skutkowało naciskami na marszałka by zmieniając prawo lokalne uniemożliwił Inspekcji ochrony Środowiska nakładanie kar na gminy.
Rozumiejąc opacznie dobro publiczne zepsuto modelowy w skali kraju system zarządzania jakością powietrza. Co więcej obowiązujący obecnie program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego bazuje na oderwanym od rzeczywistości harmonogramie, który nie jest poprawnie monitorowany. Świadczą o tym sprawozdania okresowe Marszałka nie spełniające wymogów Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 15 lutego 2023 r. w sprawie zakresu i sposobu przekazywania informacji dotyczących zanieczyszczenia powietrza. Brakuje rzeczowych informacji, o których mowa w § 10. 1. tego rozporządzenia. I tak brakuje informacji o:
- stanie zaawansowania podjętych działań naprawczych określonych w harmonogramie realizacji działań naprawczych w odniesieniu do wartości zaplanowanej do wykonania w danym roku sprawozdawczym,
- efekcie rzeczowym działania naprawczego, obliczonym (oszacowanym) na podstawie wskaźnika monitorowania postępu realizacji działań naprawczych,
- redukcji wielkości emisji poszczególnych substancji w powietrzu w ciągu roku osiągniętej w wyniku realizacji poszczególnych działań, wyrażonej w Mg/rok.
- wprowadzonych wymaganiach jakościowych określonych w uchwale sejmiku województwa, przyjętej na podstawie art. 96 ustawy (dotyczy zwłaszcza pozaklasowych urządzeń grzewczych)
Sprawozdania nie zawierają najistotniejszych danych, takich jak ewidencja urządzeń grzewczych w poszczególnych gminach, z podziałem na klasy tych urządzeń. Dane te są w posiadaniu Marszałka.
Nasz szczególny niepokój budzą jednak zauważalne skutki odejścia od skutecznego w poprzednich latach mechanizmu wdrażania programów ochrony powietrza w Małopolsce. Ze względu na opisane powyżej praktyki, skuteczne kontrole Wojewódzkiego Inspektoratu zakończyły się w roku 2022. Już w roku 2026 porównanie wyników pomiarów jakości powietrza w naszym województwie wskazuje na spadek jego jakości w roku 2025 w stosunku do roku 2024 (szczególnie w gminach o zaniedbanej energetyce grzewczej wzrosło stężenie benzoαpirenu oraz ilość przekroczeń dopuszczalnych stężeń dobowych pyłu PM10). Bieżący rok zapowiada się jeszcze gorzej.
W tej sytuacji Polski Klub Ekologiczny 80 zwraca się do Pani Minister oraz do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska o podjęcie działań w celu wyegzekwowania od Marszałka Województwa Małopolskiego sporządzania sprawozdań zgodnych z Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 15 lutego 2023 r. w sprawie zakresu i sposobu przekazywania informacji dotyczących zanieczyszczenia powietrza, a także do zweryfikowania obecnego programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego zgodnie z Art. 91. 7a. ustawy prawo ochrony środowiska. Wskazana byłaby kontrola merytoryczna w tym zakresie.
Na celowość podjęcia skutecznych działań wpływa konieczność szybkiego dostosowania się do nowych kryteriów jakości powietrza, które wprowadza Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2024/2881 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy.
Z wyrazami szacunku
Prezes Zarządu Krajowego PKE80 Wiceprezes Zarządu Krajowego PKE80
dr Zygmunt Fura Prof. dr hab. Zbigniew Witkowski
Przewodniczący Sekcji Ochrony Powietrza RN PKE80
mgr inż. Ryszard Listwan
Otrzymują:
- Adresat
- Główny Inspektor Ochrony Środowiska
- Małopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska
- Wojewoda Małopolski
Odpowiedź na Wystąpienie
Departament Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych
Nasz znak: DPN-WJP.053.1.2026.MB
4300438.17447361.14186909
Warszawa, 07-04-2026 r.
Odpowiedź na pismo
Sprawa: dotyczy realizacji POP oraz PDK w woj małopolskim
Wasz znak: l.dz. 18/03/26 25.03.2026
Pan
Zygmunt Fura
Prezes
Zarządu Krajowego
Polski Klub Ekologiczny 80
Szanowny Panie Prezesie,
dziękujemy za przesłane uwagi do realizowanego w województwie małopolskim programu ochrony powietrza (POP), którego integralną część stanowi plan działań krótkoterminowych (PDK) [1].
Informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska na poziomie krajowym monitoruje i weryfikuje osiągnięte efekty ekologiczne i rzeczowe działań naprawczych określonych w POP oraz PDK [2]. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości lub braków w danych w sprawozdaniach okresowych z realizacji POP i PDK za rok poprzedni, przekazanych przez samorządy województw corocznie w terminie do 31 marca, zwraca się z wnioskiem o uzupełnienie ww. sprawozdań oraz informuje o konieczności przyspieszenia realizacji działań naprawczych na rzecz poprawy jakości powietrza, w tym w szczególności polegających na wymianie nieefektywnych źródeł ciepła.
Pragnę również przypomnieć, że nadzór nad terminowym przygotowaniem i realizacją POP i PDK sprawuje wojewoda przy pomocy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska [3].
Jednocześnie wyjaśniam, że w Ministerstwie Klimatu i Środowiska prowadzone są prace mające na celu implementację do przepisów krajowych wymagań dyrektywy (UE) 2024/2881 w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy [4]. W ramach prac legislacyjnych planuje się m.in. zmianę obowiązującego rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie zakresu i sposobu przekazywania informacji dotyczących zanieczyszczenia powietrza [5], w którym określony zostanie nowy zakres danych niezbędnych do uwzględnienia zarówno nowych POP, PDK oraz planach działania na rzecz jakości powietrza (PDJP), a także w sprawozdaniach: okresowym i końcowych z realizacji tych programów i planów. Modyfikacji i ujednoliceniu w skali kraju ulegną także zasady raportowania z poziomu wojewódzkiego na poziom krajowy nowych POP, PDK i PDJP. Nowe programy i plany będą musiały w sposób rzeczowy wskazywać efekty prowadzonych działań.
Z wyrazami szacunku
Piotr Łyczko
Zastępca Dyrektora
Departament Ochrony Powietrza i Negocjacji Klimatycznych
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Podstawa prawna
[1] Uchwała Nr LXXV/1102/23 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 20 listopada
2023 roku w sprawie zmiany uchwały Nr XXV/373/20 Sejmiku Województwa
Małopolskiego z dnia 28 września 2020 r. w sprawie Programu ochrony powietrza dla
województwa małopolskiego (Dz.Urz. Woj. Małopolskiego poz. 7662),
[2] Art. 94 ust. 2a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z
2025 r. poz. 647, 1080, 1812, 1863, z 2026 r. poz. 202),
[3] Art. 96a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska,
[4] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 z dnia 23 października
2024 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (wersja
przekształcona),
[5] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 15 lutego 2023 r. w sprawie zakresu
i sposobu przekazywania informacji dotyczących zanieczyszczenia powietrza (Dz. U. z
2023 r. poz. 350)